Demans

Demans genellikle ileri yaşlarda başlayan, bir veya daha fazla bilişsel fonksiyonda (hafıza, öğrenme, dikkat, dil, motor fonksiyonlar ve sosyal biliş) azalma ile karakterize bir rahatsızlıktır. İ..

Demans

Demans

Demans genellikle ileri yaşlarda başlayan, bir veya daha fazla bilişsel fonksiyonda (hafıza, öğrenme, dikkat, dil, motor fonksiyonlar ve sosyal biliş) azalma ile karakterize bir rahatsızlıktır. İlerleyen yaşla birlikte bir miktar unutkanlık normal olsa da, demans normal yaşlanmanın bir parçası değildir. Demansta bilişsel fonksiyonlarda kişinin geçmişteki seviyesine göre azalma vardır, bunlar kişinin günlük yaşamına etki eder ve zamanla hastanın bağımsız yapabildiği işlerin sayısı azalmaya başlayabilir.


Demans türleri

  1. Alzheimer Demansı: Tüm demansların yaklaşık % 60-80’ini oluşturur. Alzheimer demansının nedeni tam bilinmemektedir. Ancak hastaların beyinlerinde amyloid ve tau isimli proteinlerin geniş miktarlarda birikmiş oldukları gösterilmiştir. Hastalık başlangıcı sıklıkla yavaş ve sinsidir. Bellek kaybı, Alzheimer demansının en erken görülen bulgularından birisidir. Hastalar sıklıkla geçmişi gayet iyi hatırlarlar ancak yakın dönemde olan olayları hatırlamakta veya yeni bilgiler öğrenmekte zorlanırlar. İlerleyen dönemlerde konuşma bozuklukları (bazen kelime bulmakta güçlükler), eşyaları-cisimleri tanıma zorlukları ve el becerilerinde gerileme görülebilir. Daha ileri dönemlerde de hastaların bir kısmında idrar ve gaita kaçırma gelişebilir ve bazı hastalar yatağa bağımlı hale gelebilir.

    1. Alzheimer hastalığında vasi tayini: Hastalığın erken dönemindeki tüm hastalar için olmasa da, ilerleyen zamanla artan unutkanlık, dikkat sorunları ve yargılama (muhakeme) kusurları nedeniyle vasi tayini gerekebilmektedir. Vasi tayini ismi itibariyle bazı hasta yakınları açısından çok şık bir kavram gibi görünmese de, belirli bir dönemden sonra hastaların zihinsel açıdan kandırılabilir oldukları dikkate alındığında bu durum aslında hasta ve yakınlarının korunması amacıyla çok yerinde bir karar olabilmektedir.

  2. Lewy cisimcikli demans: Alzheimer demansının ardından en sık görülen 2. demans nedenidir. Klinik olarak hastalarda demansla beraber bilinç durumlarında dalgalanmalar ( kişi ara ara nerede olduğunu, yanındaki kimseleri, zamanı karıştırabilir; bu durum kısa sürüp ardından kişi normale gelebilir), görsel halüsinasyonlar (hayal görme) ve parkinsonizm (hareketlerle ilgili zorluklarla kendini gösterir) görülebilir.

  3. Frontotemporal demans: Bu demans çeşidinde genellikle beynin ön bölgesindeki frontal lobda ve/veya temporal lobda bazı değişiklikler meydana gelebilir. Bu değişikliklere bağlı olarak da kişide davranış değişiklikleri, dil/konuşma bozuklukları ve duygusal rahatsızlıklar ortaya çıkabilir. Alzheimer sıklıkla hafıza bozukluklarıyla kendini belli ederken Frontotemporal demansta ilk bulgular sıklıkla davranış ve dil alanlarında görülmektedir. Örneğin, belirli bir yaşa kadar belli davranış kalıpları sergileyen bir kişinin ondan beklenmeyecek bir takım davranışlar sergilemesi bu rahatsızlık için bir ön haberi olabilir.

  4. Vasküler (damarsal rahatsızlıklara bağlı) demans: Adından da anlaşılacağı üzere vasküler demansta beyni besleyen damarlarda bir aterosklerozis (damar sertliği) veya bir inme durumuna bağlı olarak gelişebilmektedir. Alzheimer demansı daha yavaş ve sinsi ilerlerken vasküler demansta genellikle yeni gelişen damarsal hadiselere bağlı olarak hastanın belirtilerinde/kliniğinde basamaklı bir kötüleşmeden söz edilebilir.

  5. Karışık tip demans: Bazı hastalarda yukarıda sayılan demans tiplerinin bazıları birlikte de görülebilmektedir. Örneğin, Alzheimer demansı ve vasküler demans aynı anda bulunabilir

  6. Diğer tip demanslar: HIV-ilişkili demans, Huntington hastalığına bağlı demans, Creutfeld-Jacob hastalığına bağlı demans, Travmatik beyin hastalığına bağlı demans

Genellikle en erken başlayan belirti bellek/hafıza sorunlarıdır. Kişi geçmişi iyi hatırlar ancak yakın dönem hafızasında bozulmalar başlar

Eşyaların isimlerini söyleyememe, zamanla akrabaların-tanıdıkların isimlerini söyleyememe

Önceden yapılmayan telaffuz hataları

Motor becerilerde bozulma (el-kollarla yapılan ince işlerde kendini göstermeye başlar)

Kişi yaşadığı çevrenin dışına çok çıkmak istemeyebilir (Çünkü kendi evinden-mahallesinden uzaklaştığında zihin karışıklığı yaşamaktadır. İleri evrelerdeki hastalar evin odalarını dahi karıştırabilir)

Demans tanısında en önemli tanı aracı hasta ve yakınlarından alınan öyküdür. Bellek/hafıza problemlerinin başlama zamanı ve seyri önemlidir. Sıklıkla görülen yavaş seyir olsa da bazı demans türlerinde (ör: vasküler demans) bazı dönemlerde hızlı bir ilerleme görmek de mümkündür. Hastanın geçmişteki eğitim düzeyine göre hasta yakınları açısından belirtilerin başlangıcını anlamak daha zorlaşabilir.

Diğer tanıları dışlamak adına kan testleri, radyolojik tetkikler (Beyin Tomografi ve/veya Beyin MR) istenebilir. (Not: Bazı demans türleri geri dönüşlü olabilmektedir. Örneğin, tiroid rahatsızlıklarına, beyindeki enfeksiyonlara, normal basınçlı hidrosefaliye, VitB12 eksikliğine bağlı olarak da demans tablosu gelişebilir. Bu rahatsızlıklar tedavi edildiğinde demans tablosu da geriler. Ayrıca yaşlı kişilerde ki depresyon tablosu da (depresyonda da unutkanlık olduğu için) sanki demans varmış gibi bir klinik durum ortaya çıkarabilir. Bu yüzden ön planda unutkanlıkla başvuran yaşlı hastalarda görülen depresyona verilen bir isim de yalancı demans (pseudodemans)’tır. Yani, hastada aslında demans yoktur ancak unutkanlık şikayeti o kadar ön plandadır ki hasta kendisinde demans olduğunu zannederek hekime başvurabilir.

Bilişsel Testler: Bu amaçla yapılan birçok farklı test vardır. Bu testlerin bazıları tarama amaçlı ( Ör: Mini-Mental Test) kullanılır. Bu testler tanı koydurmaktan ziyade hastanın genel durumu hakkında hekime bilgi verir ve uzun vadede hastanın bilişsel durumunun nasıl gittiği hakkında bilgi verirler. Hastanın hafızası dışında bu testlerde cisim tanıması, isim hatırlaması, mekansal becerileri de değerlendirilir.

Aşağıdaki faktörler demans riskini artırdığı bilinen faktörlerdir.

  1. Yakın aile üyelerinde demans varlığı

  2. İlerleyen yaş (65 yaş civarında risk % 5 iken, 80 yaşın üstünde risk % 40’a kadar varmaktadır)

  3. Kontrolsüz hipertansiyon ve diyabet (Her ikisi de özellikle vasküler kaynaklı demans riskini artırmaktadır)

  4. Sigara ve alkol tüketimi (Sigara dikkati artırıyor gibi görünse de uzun vadede beyin hücrelerimizi de öldürüyor. Önceleri haftada birkaç kadeh alkol tüketiminin kalp sağlığı açısından olumlu sonuçlarının olduğu söylenegelmiştir. Bugünkü bilimsel bilgilerimiz az miktarda alkolün dahil uzun vadede kalp ve beyin sağlığı açısından olumsuz sonuçlarının olduğu yönündedir)

Esasında Alzheimer Demansı ve Lewy cisimcikli demans gibi demans türleri için rhatsızlık belirtilerini tamamen ortadan kaldıran tedaviler yoktur. Tedavilerdeki amaç hastanın bilişsel kaybının yavaşlatılmasını sağlamak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve eşlik eden ruhsal-davranışsal belirtilerin tedavisini sağlamaktır.

Demans tedavisinde kullanılan farklı ajanlar vardır. Bu ilaçlar hastaların yalnızca bir kısmında faydalı olabilmekte, bazı hastalar ise ilaç tedavisinden çok fayda görmemektedir. Demansın evresine göre verilen ilaçlar farklılaşabilmektedir.

İlaçlar dışında hastanın ev-çevre ortamının ona göre düzenlenmesi, hastalığın evresine göre günlük rutinlerinin takibinin yapılması hastalığın tedavisine katkıda bulunmaktadır.

Demansta Psikiyatrik-Ruhsal Yakınmaların Tedavisi

Önemli bir husus, demans hastalarının bir çoğunda depresyon, anksiyete bozuklukları, uyku bozuklukları (gece uykuları sıklıkla parçalı hale gelmekte ve çok bölünmektedir), davranışsal değişiklikler (daha sinirli olma, belirli konularda inatçılık), rahatsızlığın daha ileri evrelerinde de bazı hastalarda alınganlık ve şüphecilik (etraftakiler kendine zarar vermeye çalışıyor, zehirleyecek gibi olabilir veya eşinin sadakatinden şüphe duyabilir) belirtileri görülebilir. Hastaların ruhsal yakınmalarının (depresyon-anksiyete ve diğer davranışsal belirtiler) uygun biçimde tedavisi hem rahatsızlığın ilerlemesini, kötüleşmesini engeller hem de hastanın daha konforlu bir yaşam sürmesine yardımcı olur. İyi bilinen bir durum da, demans hastalarının bu ruhsal belirtilerinin hasta yakınları üzerindeki etkisidir. Normalde de demans hastasına bakım veren kişi bir çok farklı zorlukla karşılaşırken, eşlik eden ruhsal-davranışsal yakınmalar hasta yakınının yükünü daha da artırmaktadır. Dolayısıyla hastanızda bu açılardan bir değişiklik farkettiğinizde bu durumu takip eden hekime danışıp fikir almanız yararlı olacaktır.

Demans Hakkında Soru Sor

Sorunuz en kısa sürede
uzmanlarımız tarafından yanıtlanacaktır.